Dolandırıcılık suçu, hile ile bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına yarar sağlamaktır. Asalet Hukuk Bürosu’nda bu dosyalar, “paramı kaptırdım” veya “benim haberim yoktu” cümleleriyle değil, hilenin nasıl kurulduğu, aldatmanın hangi somut hareketlerle yapıldığı ve nitelikli hâllerin gerçekten oluşup oluşmadığı üzerinden okunur.
TCK m.157 temel şekli, m.158 nitelikli hâlleri düzenler. Banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması, bilişim sistemleri, kamu kurum ve kuruluşları, ticaret unvanı, tanıdık ilişkisi, kamu felaketi: iddianamede bu başlıklardan biri yazıldığında dosya birden ağırlaşır. Nitelikli dolandırıcılık, ağır ceza avukatı bakışı gerektiren işlerdendir.
Hile nedir, kötü yatırım nedir
Her zarar, dolandırıcılık değildir. Ticari risk, ödenmeyen borç, başarısız ortaklık ile hileli aldatma ayrı şeylerdir. Hile, gerçeğin çarpıtılması, var olmayan bir olgunun var gibi gösterilmesi, belgenin sahte kurulması, sistemin kandırılması gibi hareketler ister. “Söz verdi, yapmadı” tek başına suç tipi doldurmaz. Bu ayrım, hem şikâyetçi hem şüpheli için hayati. Şikâyetçi taraf, alacağını tahsil etmek için ceza yolunu seçer; o yol icra dosyasının yerini tutmaz. Şüpheli taraf ise her ticari uyuşmazlığın ceza dosyasına çevrilmesine karşı unsur savunması yapar.
Sahte çek, sahte tapu, sahte icra, sahte banka ekranı, “yatırım grubu” sohbetleri, kargo ile gelen kart: her somut senaryo kendi delilini ister. Banka kayıtları, IP, IBAN zinciri, kargo takip, kamera. Delil çoktur; fakat zincirde kopuk halka da çoktur. Kopuk halka, ceza hukukunda şüpheden sanık yararlanır ilkesinin çalıştığı yerdir.
Bilişim ve nitelikli hâller
Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması, nitelikli hâl tartışmalarının merkezindedir. Bir WhatsApp yazışması, her dosyada “bilişim sistemi” midir? Uygulama ve Yargıtay çizgisi, somut olaya göre okunur. Kart bilgisi ele geçirme, oltalama, uzaktan erişim: bunlar ayrı fiillerdir ve bazen zincirleme suç, bazen ayrı suç tipleri (bilişim suçu, kişisel verilerin hukuka aykırı ele geçirilmesi) olarak gider.
Kamu kurumunun araç olarak kullanılması da sık yazılır. Sahte yazı, sahte ruhsat, “belediyeden geliyorum”. Nitelikli hâlin kabulü, cezanın alt sınırını değiştirir. Bu yüzden iddianamedeki her nitelik, duruşmada ezbere kabul edilmez.
Mağdur vekilliği ve şüpheli müdafiliği
Dolandırıcılıkta iki taraf da büroya gelir. Mağdur tarafında iş, şikâyet dilekçesini duygusal yazmak değil, para akışını belgelemek, hesap numaralarını sıralamak, konuşma kayıtlarının hukuka uygunluğunu sağlamaktır. Şüpheli tarafında iş, hesabın kiralandığı, kartın kaptırıldığı, “para bende durmadı, aktardım” iddiasının iştirak ve zincir içindeki yerini netleştirmektir. “Kuryelik” savunması, her dosyada işe yaramaz; bazı dosyada ise kastı tartışılır kılar.
Örgütlü suçlar iddiası, seri dolandırıcılık dosyalarında eklenir. Call center, aynı senaryo, işbölümü. Örgüt için süreklilik ve hiyerarşi aranır. Üç kişinin aynı evden arama yapması, her seferinde örgüt demek değildir; fakat senaryo oturmuşsa iddia da boş değildir. Savunma, iddiayı küçümsemekle değil, unsuru yoklamakla yapılır.
İfade ve tutuklama
Bu dosyalarda gözaltı ve ifade sırasında hesap dökümü masaya konur. “Hesabıma yattı, çektim” cümlesi, kast tartışmasını kapatmaz ama kapatır gibi yazılır. Müdafi, müvekkilin hangi hesabı, kimin talimatıyla, hangi uygulamadan kullandığını dosya görmeden konuşturmaz. Tutuklama, nitelikli hâllerde sık talep edilir. Adli kontrol ve yurt dışı yasağı da gündeme gelir.
Zincirleme suç ve gerçek içtima, bu dosyalarda sık karışır. Aynı yöntemle birden fazla kişiye karşı işlenen fiiller, iddianamede tek cümlede toplanır. Her mağdur ayrı zarar, ayrı hile hareketi taşıyabilir. Tersine, tek bir hile planının parçası olan aktarımlar, ayrı suç gibi şişirilir. Ayrım, Yargıtay’ın somut olaya yaklaşımı ve dosyadaki para akışı ile yapılır. Müdafi, her IBAN satırını ayrı suç saydırmaz; katılan vekili de tek cümleyle tüm zinciri kapatmaz.
Asalet Hukuk Bürosu Bahçelievler’dedir. Banka ve bilişim evrakı randevuda masaya yayılır; acele WhatsApp özeti, bu dosyada yetmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Paramı alamamak dolandırıcılık mıdır?
Her alacak uyuşmazlığı dolandırıcılık değildir. Hile, aldatma ve yarar sağlama unsurları aranır. Borç, icra hukukuyla da takip edilir.
Nitelikli dolandırıcılık neyi değiştirir?
Cezanın alt sınırını, mahkemenin türünü ve tutuklama riskini. Banka, bilişim, kamu kurumu gibi hâller iddianamede yazılmışsa ayrı ayrı tartışılır.
Hesabıma yatan parayı çekmek suçlar mı?
Somut olaya bağlıdır. Kast, talimat zinciri ve paranın nereden geldiğine dair bilgi, değerlendirmenin merkezindedir. Genel kural cümlesi kurulmaz.
Şikâyetimi geri alsam dosya kapanır mı?
Dolandırıcılık, kural olarak re’sen soruşturulan bir suçtur. Şikâyetten vazgeçme, her dosyada davayı düşürmez.
Örgüt iddiası ne zaman eklenir?
Seri ve işbölümlü eylemlerde savcılık örgüt iddiası kurabilir. Hiyerarşi ve süreklilik yoksa bu nitelendirme duruşmada tartışılır.